"ลงเฉพาะเงินเย็น" หมายความว่าอย่างไรกันแน่

"ลงทุนได้เฉพาะเงินเย็น" ประโยคนี้คุณต้องเคยได้ยินมานับครั้งไม่ถ้วน ผมเองก็พูดมานับครั้งไม่ถ้วน แต่พอพูดมากเข้าผมก็เห็นปัญหาหนึ่ง ทุกคนพยักหน้า แต่พอตกมาที่ตัวเอง ความเข้าใจคำว่า "เงินเย็น" กลับแตกออกไปคนละทาง บางคนเหมาเงินที่เหลือในบัญชีเงินเดือนเป็นเงินเย็น บางคนนับเงินที่เตรียมไว้ดาวน์บ้านปีหน้าเข้าไปด้วย และบางคนถึงขั้นเอาวงเงินบัตรเครดิตที่รูดได้ทั้งหมดมาเป็น "เงินที่ลงทุนได้"

ฉะนั้นบทความนี้ผมอยากแกะคำว่า "เงินเย็น" ออกมาให้ชัด มันไม่ใช่ความรู้สึก แต่เป็นตัวเลขที่คำนวณได้

ภาพลวงตา "เงินเย็น" ของผมเอง

ตอนผมเข้าตลาดปี 2021 ผมรู้สึกดีกับตัวเองมาก ผมใช้เงินที่ "เห็น ๆ ว่าเป็นเงินเย็นทั้งนั้น" เงินก้อนนั้นในบัญชี ตอนนั้นก็ไม่มีอะไรต้องจ่ายเดี๋ยวนั้นจริง ๆ แต่ผมมองข้ามสองเรื่อง ผมเก็บกองทุนฉุกเฉินไว้ไม่มากพอ และเงินก้อนนั้นส่วนหนึ่งคือเงินที่ผมตั้งใจจะใช้ในอีกครึ่งปี

แล้วพอตลาดร่วงรอบปี 2022 มาถึง บัญชีผมก็ลดลงครึ่งหนึ่ง บังเอิญช่วงนั้นที่บ้านมีรายจ่ายที่เลี่ยงไม่ได้ ผมเลยต้องตัดขายส่วนหนึ่งที่ราคาต่ำมาก ๆ ไปแก้ขัด ที่ตัดขายครั้งนั้นผมจำได้จนถึงทุกวันนี้ ไม่ใช่เพราะมันร่วงหนักแค่ไหน แต่เพราะตอนนั้นผมไม่ควรถูกบังคับให้ขายเลยตั้งแต่แรก

มาเข้าใจทีหลังว่า สิ่งที่ผมลงไปตอนนั้นไม่ใช่เงินเย็นเลย แต่เป็น "เงินที่ชั่วคราวยังไม่ได้ใช้ แต่จริง ๆ มีเจ้าของแล้ว" สองอย่างนี้ต่างกันราวฟ้ากับเหว

เงินเย็น = เงินทั้งหมด − สามอย่าง

ตอนนี้เวลาผมตัดสินว่าเงินก้อนหนึ่งเป็นเงินเย็นไหม ผมใช้การลบที่ง่ายมาก จากเงินออมทั้งหมดที่คุณดึงมาใช้ได้ ให้หักสามอย่างนี้ออกก่อน ส่วนที่เหลือถึงจะนับ:

• หนึ่ง กองทุนฉุกเฉิน มักเป็นค่าครองชีพสามถึงหกเดือน กันไว้เฉพาะสำหรับตกงาน เจ็บป่วย หรือรายจ่ายฉุกเฉินของครอบครัว เงินก้อนนี้ต้องถอนได้ตลอดเวลาและห้ามผันผวน ฉะนั้นเอาไปลงทุนไม่ได้เด็ดขาด ทำไมกองทุนฉุกเฉินต้องมาก่อนการลงทุน ผมเขียนไว้แยกต่างหาก: ก่อนเข้าตลาด กันเงินฉุกเฉินไว้ก่อน
• สอง เงินที่มีจุดประสงค์ชัดเจนในหนึ่งสองปีข้างหน้า ค่าเล่าเรียน ค่าเช่า ซื้อรถ เงินดาวน์ ค่าแต่งงาน เงินใด ๆ ที่คุณรู้คร่าว ๆ แล้วว่าจะใช้เมื่อไรและเท่าไร ล้วนไม่ใช่เงินเย็น เพราะวงจรขาลงของคริปโตอาจยาวนาน พอถึงเวลาที่คุณต้องใช้เงิน ก็มีโอกาสติดอยู่ที่จุดต่ำพอดี
• สาม หนี้ดอกเบี้ยสูงที่ค้างอยู่ ถ้าคุณยังแบกบัตรเครดิตผ่อน เงินกู้ออนไลน์ และหนี้ดอกสูงทำนองนี้ "ผลตอบแทน" จากการเอาเงินไปใช้หนี้ก้อนนั้นมีโอกาสสูงที่จะนิ่งกว่าการลงทุนของคุณ การลงทุนทั้งที่ยังแบกหนี้ดอกสูง ก็เหมือนวิดน้ำออกไปพร้อมกับที่รูยังรั่วอยู่

หักสามอย่างนี้ออกให้เกลี้ยง ส่วนที่เหลือ คือเงินที่ต่อให้วางทิ้งไว้ระยะยาว หรือแม้แต่เสียไปทั้งหมดก็ไม่กระทบชีวิตปกติของคุณ นั่นแหละคือเงินเย็นจริง ๆ ลักษณะแก่นของมันมีแค่ข้อเดียว: ไม่มีแรงกดดันเรื่องกำหนดเวลา

วิธีตรวจตัวเองที่ง่ายมาก

ถ้าตอนนี้คุณยังคำนวณสามอย่างนั้นไม่ชัด ยังมีวิธีตรวจที่เร็วกว่า ถามตัวเองหนึ่งประโยค:

เงินก้อนนี้ ถ้าถูกล็อกไว้สามปีแตะไม่ได้ และหลังสามปีเหลือแค่สามส่วนสิบ ชีวิตผมจะปั่นป่วนไหม?

ทำไมผมใช้ตัวเลข "สามปี" กับ "เหลือแค่สองสามส่วนสิบ"? เพราะมันสอดคล้องคร่าว ๆ กับความเป็นจริงของคริปโต วงจรหมีลึกลากได้หนึ่งสองปีหรือนานกว่านั้น และหลังจากบิตคอยน์ทำจุดสูงราว 69,000 ดอลลาร์ในเดือนพฤศจิกายน 2021 ก็ร่วงลงมาเหลือราว 15,500 ดอลลาร์ในเดือนพฤศจิกายน 2022 ราคาดิ่งราว 77% (บันทึกราคาสาธารณะ) นั่นก็คือ "เหลือแค่สองสามส่วนสิบ" พอดี ถ้าใช้สมมติฐานเลวร้ายที่สุดนี้แล้วชีวิตคุณจะปั่นป่วน มันก็ไม่ใช่เงินเย็น และคุณลงทุนมากเกินไป

เงินเย็นปลอมที่พบบ่อยสองสามแบบ

ผมขอลิสต์ "เงินที่แสร้งทำเป็นเงินเย็น" ที่ผมเห็นบ่อยที่สุด คุณลองเทียบดูว่าตัวเองเหยียบหลุมไหนไหม:

• เงินแบบ "ตอนนี้ก็ยังไม่ได้ใช้นี่นา" ไม่ได้ใช้ ไม่เท่ากับไม่มีเจ้าของ ค่าเช่าไตรมาสหน้านอนอยู่ในบัญชีจริง แต่มันมีเจ้าของแล้ว
• กองทุนฉุกเฉินที่ยักยอกมา "ผมเอากองทุนฉุกเฉินไปลงสักพัก พอมีเรื่องจริงค่อยถอนคืน" แต่ถ้าเกิดต้องใช้เงินด่วนตอนตลาดร่วงลึกพอดีล่ะ? กองทุนฉุกเฉินพอผันผวนได้เมื่อไร มันก็ไม่ใช่กองทุนฉุกเฉินอีกต่อไป
• เงินที่ยืมมา บัตรเครดิต เงินกู้ออนไลน์ เงินที่ขอยืมคน เงินพวกนี้มีต้นทุนและมีกำหนด เท่ากับพรากความสามารถในการรอระยะยาวของคุณไปตรง ๆ เป็นเงินเย็นปลอมที่อันตรายที่สุด
• เงินแบบ "ได้กำไรแล้วค่อยใช้คืน" ทุกแผน "ใช้ไปก่อน ได้กำไรแล้วค่อยเติมกลับ" ล้วนตั้งอยู่บนภาพลวงตาว่า "ผมจะได้กำไรแน่ ๆ" ตอนตลาดไม่เป็นใจ เงินแบบนี้จะบีบให้คุณออกในจังหวะที่แย่ที่สุด

สรุป

ปิดท้าย: เงินเย็นไม่ใช่ "เงินที่ตอนนี้ยังไม่ได้ใช้" แต่เป็น "เงินที่หลังหักกองทุนฉุกเฉิน เงินที่จะใช้ในหนึ่งสองปีข้างหน้า และหนี้ออกแล้ว ยังวางทิ้งระยะยาวได้ และต่อให้เสียทั้งหมดก็ไม่กระทบชีวิต" เงินเย็นในปากของหลายคน คือการเอาความว่างชั่วคราวกับความเป็นอิสระจริง ๆ มาปนกัน

พอขีดเส้นเงินเย็นนี้ให้ชัด คำว่า "ควรลงทุนเท่าไร" ค่อยมีความหมาย เพราะทุกบาทที่คุณลง เงื่อนไขแรกคือมันต้องเป็นเงินเย็นก่อน เมื่อคำนวณได้แล้วว่ามีเงินเย็นเท่าไร ขั้นต่อไปคือดูว่าควรเอาเข้าคริปโตเท่าไร ผมเล่าละเอียดกว่านี้ใน ควรลงเงินเข้าคริปโตเท่าไร