วันที่ตลาดดิ่ง อย่าปล่อยให้ตัวเองตกใจขายทิ้ง

การร่วงรอบ 2022 ผมยังจำความรู้สึกนั้นได้ ทุกวันที่เปิดบัญชี ตัวเลขหดลงอีกระดับ ตอนแรกยังบอกตัวเองว่าไม่เป็นไร เดี๋ยวมันก็เด้ง ร่วงไปร่วงมาก็เริ่มตั้งคำถามกับชีวิต กลางดึกนอนไม่หลับพลิกไปพลิกมาดูมือถือ สุดท้ายผมขายไม้หนึ่งทิ้งที่จุดต่ำมาก ไม่ใช่เพราะคิดตกผลึก แต่เพราะถูกความกลัวบีบล้วน ๆ ทนไม่ไหวแล้ว มองย้อนกลับไป ไม้นั้นถ้าไม่ขาย ตอนหลังมันกลับขึ้นมาได้จริง

บทเรียนใหญ่ที่สุดจากครั้งนั้นไม่ใช่ ผมเลือกเหรียญผิด แต่คือ ผมไม่ได้เตรียมใจรับมือกับตลาดดิ่งเลยตั้งแต่ต้น บทความนี้ตั้งใจเล่าเรื่องนี้ให้คุณฟังล่วงหน้า เพื่อว่าพอถึงวันนั้นจริง คุณจะไม่ลงเอยเหมือนผมในตอนนั้น คือถูกอารมณ์ดันให้ทำในสิ่งที่เสียใจที่สุด

ยอมรับก่อน: ร่วง 30% เป็นเรื่องปกติ

มือใหม่หลายคนตกใจ เพราะมองตลาดดิ่งเป็น มีอะไรผิดพลาด ที่จริงในตลาดคริปโต การร่วงแรงไม่ใช่อุบัติเหตุ แต่เป็นเรื่องประจำวัน ในหนึ่งปีร่วงสักสามสิบเปอร์เซ็นต์เป็นเรื่องปกติ ในตลาดหมีหนักจริง ร่วงเจ็ดแปดสิบเปอร์เซ็นต์ก็เคยเกิดขึ้น

ลองสัมผัสด้วยข้อมูลจริง: หลังบิตคอยน์แตะจุดสูงราว 69,000 ดอลลาร์ในเดือนพฤศจิกายน 2021 พอถึงพฤศจิกายน 2022 ก็ร่วงลงไปถึงราว 15,500 ดอลลาร์ ลดลงราว 77% (ที่มา: CoinGecko) และนี่คือบิตคอยน์ ตัวที่มูลค่าตลาดใหญ่ที่สุดและทนการร่วงที่สุด เหรียญเล็กในช่วงเดียวกันร่วงหนักกว่านั้นแน่

ที่ผมเอาเรื่องนี้ขึ้นไว้หน้าสุด เพราะ ความเข้าใจตัดสินว่าคุณจะตกใจหรือไม่ ถ้าคุณรู้ลึกในใจว่า ร่วง 30% ยังไงก็ต้องเกิด พอมันเกิดจริง ปฏิกิริยาของคุณก็จะเป็น มาแล้ว ไม่ใช่ จบเห่ มองตลาดดิ่งเป็นแขกที่มาตามนัด ไม่ใช่ภัยพิบัติที่โผล่มากะทันหัน คุณก็ชนะไปครึ่งหนึ่งแล้ว

ถือไหวหรือไม่ ส่วนใหญ่อยู่ที่พอร์ต

ก่อนพูดเรื่องจัดการอารมณ์ ผมต้องสาดน้ำเย็นใส่ก่อน: การที่คุณจะถือผ่านตลาดดิ่งได้หรือไม่ ส่วนใหญ่ถูกตัดสินไปก่อนที่มันจะร่วงแล้ว ขึ้นอยู่กับว่าสิ่งที่คุณลงไปเป็นเงินเย็นจริงหรือเปล่า

เหตุผลตรงไปตรงมา ถ้าคุณลงเงินที่เสียได้ การที่มันลดลงครึ่งหนึ่ง ค่าเช่าบ้านคุณก็ยังจ่าย ชีวิตยังเหมือนเดิม คุณก็ถือไหวเอง เพราะไม่มีอะไรบีบ แต่ถ้าคุณเดิมพันเงินที่ไม่ควรเดิมพัน ค่าเช่าเดือนหน้า ค่าเทอมลูก เงินที่ยืมมา ต่อให้มีเทคนิคจัดการอารมณ์แค่ไหนก็ช่วยไม่ได้ เพราะ พอร์ตเองที่บีบให้คุณขาย ไม่เกี่ยวกับว่าสภาพจิตใจแข็งแค่ไหน

ฉะนั้น ถือไหว เรื่องนี้รากของมันอยู่ที่สองบทแรกสุด: ลงทุนเท่าไหร่ดี ตั้งเพดาน และ แกนและดาวบริวาร แบ่งชั้น ตั้งพอร์ตถูก ตลาดดิ่งสำหรับคุณก็แค่อึดอัด ตั้งพอร์ตผิด ตลาดดิ่งสำหรับคุณก็คือภัยพิบัติ นี่แหละคือเหตุผลที่ผมพูดเสมอว่า การควบคุมความเสี่ยงจริง ๆ ไม่ได้ทำตอนร่วง แต่ทำก่อนคุณซื้อ

การปฐมพยาบาลอารมณ์ตอนตลาดดิ่ง

สมมติว่าคุณตั้งพอร์ตถูกแล้ว ลงไปแต่เงินเย็น ต่อให้เป็นแบบนั้น พอมันร่วงจริงคนเราก็ยังเจ็บ ยังคันมืออยากขยับ จังหวะนี้มีวิธีเชย ๆ ที่ผมลองกับตัวเองแล้วได้ผลอยู่ไม่กี่ข้อ:

• ตอนมันร่วง อย่าตัดสินใจครั้งใหญ่ใด ๆ นี่สำคัญที่สุด การตัดสินใจที่จุดสูงสุดของอารมณ์ มองย้อนไปเกือบทั้งหมดผิด ยอมรับก่อนว่า ตอนนี้สภาพผมไม่ปกติ แล้วก็อย่าไปแตะอะไรเลย
• ปิดแอปราคา เดินออกจากจอ ยิ่งจ้องยิ่งตกใจ ยิ่งตกใจยิ่งอยากขยับ สิ่งที่ผมควรทำที่สุดตอนนั้นคือโยนมือถือทิ้งไว้แล้วออกไปเดินเล่น จ้องตัวเลขสีแดงกระพริบทีละวินาที ใครก็ทนไม่ไหว
• ยืดสเกลเวลาออกไป อย่าดูว่าวันนี้ร่วงเท่าไหร่ ให้ดูว่าตอนแรกคุณตั้งใจถือนานแค่ไหน ถ้าแต่เดิมคุณถือแบบหนึ่งสองปีหรือยาวกว่านั้น การร่วงในสัปดาห์ใดสัปดาห์หนึ่ง บนสเกลนั้นก็ไม่ได้สำคัญขนาดนั้นจริง ๆ
• ยอมรับกรณีเลวร้ายที่สุดไว้ล่วงหน้า เฉพาะหน้าก็ไม่ตกใจ ถ้าก่อนซื้อคุณคิดไว้แล้วว่า ของนี้อาจร่วงเจ็ดแปดสิบเปอร์เซ็นต์ พอมันร่วงจริง คุณก็ อยู่ในความคาดหมาย ไม่ใช่ ตั้งตัวไม่ทัน ความตกใจหลายครั้งมาจากไม่เคยคิดว่ามันจะเป็นแบบนี้ได้

วิธีพวกนี้ฟังดูไม่ล้ำเลย เกือบจะเหมือนคำพูดน้ำท่วมทุ่ง แต่ตอนตลาดดิ่ง สิ่งที่คนต้องการไม่เคยเป็นเทคนิคล้ำ ๆ มันคือการกระทำง่าย ๆ หนึ่งอย่างที่ทำให้คุณ หยุดก่อน อย่ามือไม้สั่นทำมั่ว ถ้าคุณนิ่งอยู่ได้ คุณก็หลบความผิดพลาดที่คนส่วนใหญ่ทำไปแล้ว

ถึงเวลาลด หรือแค่ตกใจ?

แน่นอนว่า อย่าขยับ ไม่เท่ากับ ถือฝืนทุกสถานการณ์ บางทีคุณก็ควรลดจริง ๆ สิ่งสำคัญคือแยกให้ออก ครั้งนี้ ถึงเวลาลดจริง หรือ แค่ตกใจ สองอย่างนี้ในวินาทีตลาดดิ่งรู้สึกเหมือนกันเป๊ะ แต่เนื้อแท้ต่างกันสิ้นเชิง

ผมใช้หนึ่งคำถามแยกมัน: นอกจากราคาที่ร่วง มีอะไรเปลี่ยนแปลงในเชิงเนื้อหาไหม

• ตรรกะเปลี่ยน → ควรลด ถ้าเหตุผลที่คุณซื้อมันถูกล้มไปแล้ว โปรเจ็กต์เจอเรื่องใหญ่ ทิศทางถูกพิสูจน์ว่าผิด ก็ควรลด และควรลดไม่ว่ามันจะร่วงหรือไม่ นั่นคือการตัดสิน ไม่ใช่ความกลัว
• ตรรกะไม่เปลี่ยน มีแค่ราคาที่น่าเกลียด → คุณแค่ตกใจ ถ้าไม่มีอะไรในเชิงเนื้อหาเปลี่ยน เป็นเพียงตัวเลขที่ร่วงทำให้คุณกลัว นั่นคือความกลัวที่กำลังพูด ไม่ใช่เหตุผลที่ควรขาย ขายตอนนี้คือ ตกใจขาย ตามตำราเป๊ะ ขายเสร็จก็มักได้เด้งกลับ

การแยก ตรรกะ กับ ราคา ออกจากกันเป็นกฎเหล็กที่ผมตั้งให้ตัวเองในภายหลัง ไม้ที่ผมขายที่ก้นเหวตอนนั้น มองย้อนกลับไป ตรรกะไม่เปลี่ยนแม้แต่ข้อเดียว ผมแค่ถูกราคาทำให้ตกใจล้วน ๆ ถ้าตอนนั้นผมถามตัวเองด้วยคำถามนี้อย่างสงบได้ ผมก็คงไม่ขาย การแยกแยะนี้เป็นเรื่องเดียวกับเส้นยอมแพ้ใน บทกฎเข้าออก การยอมรับว่าผิดดูตรรกะ การตกใจขายดูราคา ความต่างอยู่ตรงนี้

สรุป: อย่าตัดสินใจหนักที่สุดในวินาทีที่ตกใจที่สุด

บทความนี้สรุปได้ประโยคเดียว: ตอนตลาดดิ่ง สิ่งที่ควรทำที่สุดมักคือยังไม่ตัดสินใจก่อน ยอมรับว่าร่วง 30% เป็นเรื่องปกติ ตั้งพอร์ตให้ถูกเพื่อให้ตัวเองมีกำลังใจถือ ปิดแอปเดินออกจากจอตอนมันร่วง และใช้คำถาม ตรรกะเปลี่ยนไหม แยกการลดออกจากการตกใจ

เรื่องการควบคุมความเสี่ยงพวกนี้ ยามปกติดูเหมือนการบ้านไร้ประโยชน์ จะแสดงคุณค่าจริงก็ตอนวันที่ตลาดดิ่ง ทุกอย่างที่คุณเตรียมในบทก่อน ๆ ก็เพื่อให้คุณในวินาทีที่ตกใจที่สุด ยังเป็นคนที่หัวโล่งได้ รอดผ่านไม่กี่วันนั้นมาได้ คุณก็เดินไปไกลกว่าคนส่วนใหญ่มากแล้ว